رویکردهای تربیت عبادی ( با تاکید بر اصلاح و تربیت مددجویان کانونهای اصلاح و تربیت ) غلامرضا حیدری عضو ستاد اقامه نماز زندانهای استان بوشهر

مقدمه :

یکی از برنامه‌های دین اسلام برای رسیدن انسان به سعادت و قرب الهی؛ »عبادت و بندگی» است  (زاریات ۵۴ )؛ چرا که عبادت یکی از نیازهای واقعی و اساسی است که ریشه در اعماق جان و فطرت بشر دارد و اسلام آن‌ را به منزله یک برنامه جامع تربیتی برای پرورش و تکامل روح و روان انسان برنامه‌ریزی کرده است؛ از این‌رو یکی از مهم‌ترین ابعاد تربیت دینی در سنین کودکی و نوجوانی، «تربیت عبادی» است. که باید با شناخت و به‌کارگیری روش‌ها و شیوه‌های درست به آن توجه شود.

در راستای خواسته مقام معظم رهبری  که در پیامشان به اجلاس نماز به « عملکرد جهادی » اشاره شده است ؛ رویکردهای تربیت عبادی مصداق  و لازمه عملکرد جهادی در زمینه راهکارهای دعوت به نماز  است که علاوه بر خانواده ، سازمانهای نظیر آموزش و پرورش ، تبلیغات اسلامی و در بخشی از سازمان زندانها با محوریت تعریف و پیاده سازی اصول و راهکارهای تربیتی در زمینه تربیت اسلامی و اصلاحی مددجویان کانونهای اصلاح و تربیت  قابل باز تعریف ، پیاده سازی و ارزشیابی است .

برای دستیابی به این هدف توجه و ذکر این نکته ضروری است که محوری ترین پدیده دوران نوجوانی که از آن تحت تعریف بلوغ یاد میکنیم ، اوج بروز هیجانات جسمی و جنسی ، عاطفی و روانی با پیش بینی آسیب های شخصیتی غالبا” بر پایه غرور و استقلال طلبی است .

تعریف تربیت عبادی :

تربیت عبادی، یعنی «آموزش عبادات به متربیان و متعهد کردن آنان به انجام آنها». به دیگر سخن؛ «تربیت عبادی» به معنای ایجاد تدریجی و گام به گام روح عبادت و بندگیِ پرورگار عالم در فرزندان است.

ضرورت تربیت عبادی

در تفکر اسلامی انسان در مقام جانشین خدا و خلافت الهی بر روی زمین، عهده‌دار وظایف و تکالیفی است. برای کسب این مقام، باید از دوران کودکی، نوجوانی و دیگر مراحل زندگی در دنیای مادی، اقدام‌های لازم را به عمل آورد تا به سعادت و قرب الهی برسد و بلکه به اصل خود بازگردد. بر اساس سنّت و رهنمودهای معصومان(ع)، آموزش دینی و عبادی به کودکان لازم است؛ زیرا تربیت عبادی پایه و اساس رشد و بالندگی معنوی در دوره‌های بعدی زندگی خواهد بود.گرچه کودکان تا به سن بلوغ نرسند، تکلیفی متوجه آنان نیست؛ اما هنگامی که به سن تکلیف می‌رسند و با مجموعه تکالیف شرعی مواجه می‌شوند، در صورت نداشتن آشنایی و آمادگی پیشین، پذیرش و انجام تکالیف دینی برای آنان دشوار  است و چه بسا رغبتی نسبت به اعمال عبادی از خود نشان ندهند.

یکی از فلسفه‌های تعلیم تکالیف عبادی در دوره خردسالی این است که کودکان بر اثر مداومت، انجام آن اعمال برای آنان ملکه شود تا در زمان سن تکلیف ‌برای آنان دشوار نباشد. بی‌شک اگر این گروه سنی در آغاز دوران کودکی و سال‌های نوجوانی از آموزه‌ای دینی‌ بهره‌ای نبرند، قطعاً در جوانی و بزرگ‌سالی با یک رکود معنوی و در نهایت خسارت روحی مواجه خواهند شد.

پیامبر خدا(ص): «فرزندانتان را از هفت سالگى، امر به نماز کنید»

امام على(ع): «به فرزندان خود، نماز یاد دهید و آن‌گاه که بالغ شدند، از آنان بازخواست کنید»

محورهای تربیت عبادی کودکان

آنچه موجب حصول معرفت واقعی دینی می‌شود، تنها آموزش‌های نظری معارف دینی نیست؛ بلکه باید آموزش دینی به همراه پرورش حس دینی و به تعبیر دیگر، ایجاد بصیرت معنوی و درونی‌سازی معارف دینی باشد تا در نتیجه اعتقاد و علاقه قلبی به دین و تکالیف آن در وجود متربی نهادینه شود. حال اگر بر اساس اصل بصیرت‌دهی، احساسات‌ مذهبی در کودک پرورش یابد ‌و مورد تشویق ‌قرار گیرد، ‌او در مراحل بعدی یک ‌فرد معتقد، متعبّد و مؤمن ‌خواهد بود؛ هدف در برنامه ‌تربیت عبادی، صرفاً حفظ اذکار و اعمال عبادی نیست؛ بلکه مراد تربیت انسانی دارای بینش الهی و معنوی است. برای تحقق این هدف، ضرورت دارد از دوران خردسالی تکالیف و وظایف عبادی را به کودک تعلیم داد و از این طریق، قلب کودک را با خدا ارتباط داد.در این میان تکلیف مشکل تر بر عهده مربیان تعلیمی و تربیتی که با کودکان و نوجوانان بزه کار ارتباط دارند بسیار سنگین تر است.

لذا با توجه به مطالب پیش گفته ، زمان اوقات فراغت مددجویان در کانونهای اصلاح و تربیت و از طرفی ضرورت امروزی دعوت به نماز که بیش از پیش نسبت به آن احساس نیاز میشود

در همین راستا بطور اختصار مبحث تربیت عبادی  را در دو محور نقش ها و شیوه ها مورد اشاره قرار می دهیم .

 

 

 

نقش ها و ذکر برخی شیوه ها :

مطلع همه تاثیرات در همه زمینه ها بویژه امور فرهنگی و تربیتی « نقش هادیان و مربیان تربیتی » است  از این نظر با توجه به بکارگیری روحانیون در مباحث تربیتی و فرهنگی کانونهای اصلاح و تربیت تکیه اصلی اجرای تربیت عبادی بر نقش روحانیون به عنوان حاملان و منادیان مذهب است که  با ادغام تربیت اجتماعی و فرهنگ دینی و نیز تزویج عبادت و معنویت قادر به دستیابی به اهداف و اصولی است که در مقدمه از آن سخن راندیم .

بطور مختصر به نقش های مربیان تربیت عبادی اشاره می کنیم :

نقش تمهیدی : به معنای مقدمه چینی ؛ در ایفای این نقش مربی باید زمینه ارائه مطالب تربیتی و مذهبی را فراهم نموده و با رعایت سلسله مراتب مفهوم مطلب خود را القاء و نهایتا” بطور کامل ارائه نماید البته ناگفته پیداست که انتقال مطالب مذهبی بصورت روان و غیر ثقیل و با زبان کودکانه ارائه و موجز اما کامل باشد .

شگردهای این نقش شامل ایراد سخنرانی ، بازیهای گروهی ، داستان گوئی ، قالب های نمایشی ( عروسکی ، کاغذی و.. )   با موضوع ضرورت عبادت  است.

نقش مرافقت و همراهی :  به معنای کلمه یعنی حضور روحانی یا مربی تربیتی در بین مددجویان و تمام مراحل تئوری و عملی آموزش ها مثل اقامه  نماز ها بصورت جماعت  ، صرف افطاری با مددجویان ، شرکت در مراسم ادعیه مددجویان و….

نقش تبلیغی : همه امور تربیتی و مذهبی وجه ای تبلیغی دارند که انجام آن خود بخود نقش تبلیغی مربیان تربیتی عبادی  را بارزتر میسازد ؛ پخش اذان ، موسیقی مذهبی شامل مولودی ها و عزاداریها  ، ادعیه ، نماهنگ ،تراکت و بروشور و حتی وضوی دسته جمعی با مددجویان باعث تبلیغ بصری  است .

نقش استمرار بخشی ؛ غیر منقطع نمودن تربیت در طول مدت حضور مددجو در کانون از طریق فعالیتهائی نظیر رقابت های روزنامه دیواری با موضوع مرتبط ،  مسابقات اذان و سایر آداب مذهبی قابل رقابت میتوان نام برد.

نقش تثبیت کنندگی : که بر دوام ماندن اعتقادات فراگرفته شده مددجویان را باعث میگردد بطوریکه انتظار میرود با ایفای این نقش از سوی مربی ، مددجویان حتی بعد از خروج از کانون به رعایت فرائض مذهبی بپردازد . از اقدامات عملی این حوزه میتوان به حضور مددجویان در محافل مذهبی ، همایش های قرآنی و برگزاری و اعزام مددجویان به اردوهای زیارتی بقاء و اماکن متبرکه اشاره نمود .

 

نوشتن دیدگاه

آدرس پست الکترونیک شما منتشر نخواهد شد.لطفا فیلد های که دارای ستاره هستند را پر کنید *

*